Ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ) καθορίζει τις εξουσίες της φορολογικής διοίκησης και θέτει τις προϋποθέσεις και τα όρια του ελέγχου, της πρόσβασης των ελεγκτών στις εγκαταστάσεις στα βιβλία και στοιχεία μιας επιχείρησης, κ.λπ. Ο έλεγχος εκπλήρωσης των φορολογικών υποχρεώσεων του φορολογουμένου είναι δυνατόν να έχει τη μορφή φορολογικού ελέγχου:
(α) Από τα γραφεία της φορολογικής διοίκησης, με βάση τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις, δηλώσεις και λοιπά έγγραφα που υποβάλλει ο φορολογούμενος, καθώς και λοιπά στοιχεία που έχει στην κατοχή της η διοίκηση.
β) Επιτόπιου φορολογικού ελέγχου: η απόφαση για τη διενέργεια πλήρους επιτόπιου φορολογικού ελέγχου πρέπει να κοινοποιείται στον φορολογούμενο με προηγούμενη έγγραφη ειδοποίηση (πλην των περιπτώσεων όπου υπάρχουν ενδείξεις ότι έχει διαπραχθεί φοροδιαφυγή). Κάθε άλλος επιτόπιος φορολογικός έλεγχος είναι δυνατόν να διενεργείται χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση.
Η φορολογική διοίκηση έχει δικαίωμα να λαμβάνει αντίγραφα των βιβλίων και στοιχείων, καθώς και λοιπών εγγράφων. Ο ελεγκτής δύναται να απαιτεί από τον φορολογούμενο ή τον φορολογικό εκπρόσωπό του να παρίσταται στον τόπο όπου διενεργείται ο φορολογικός έλεγχος και να απαντάει σε ερωτήματα που του τίθενται, ώστε να διευκολύνεται η διενέργεια του φορολογικού ελέγχου. Εάν τα βιβλία και τα στοιχεία τηρούνται σε ηλεκτρονική μορφή, η φορολογική διοίκηση έχει δικαίωμα πρόσβασης σε οποιαδήποτε σχετιζόμενα αρχεία. Ειδικότερα, ο φορολογούμενος (και όσοι τρίτοι παρέχουν ψηφιακές υπηρεσίες προς τον φορολογούμενο) υποχρεούνται να παράσχουν κάθε απαραίτητη πληροφορία για την απρόσκοπτη πρόσβαση του ελεγκτή, ανεξάρτητα από τον τόπο της αποθήκευσης και της μορφής των δεδομένων αυτών.
Ο υπάλληλος που έχει ορίσει η φορολογική διοίκηση δύναται να κατάσχει τα φορολογικά βιβλία και στοιχεία και οποιαδήποτε άλλα ανεπίσημα βιβλία, έγγραφα, αρχεία ή στοιχεία θεωρήσει αναγκαίο, προκειμένου να διασφαλισθεί η αποδεικτική αξία αυτών.
Για τον σκοπό αυτό συντάσσεται έκθεση κατάσχεσης, η οποία υπογράφεται από το όργανο της φορολογικής διοίκησης που ενεργεί την κατάσχεση και τον ίδιο τον φορολογούμενο ή εκπρόσωπό του, ο οποίος λαμβάνει αντίγραφο. Για την κατάσχεση βιβλίων, εγγράφων και λοιπών στοιχείων τρίτου φορολογουμένου δεν απαιτείται επίδοση της έκθεσης κατάσχεσης σε αυτόν.
Για τη διενέργεια του φορολογικού ελέγχου στις εγκαταστάσεις μιας επιχείρησης οι υπάλληλοι της φορολογικής διοίκησης φέρουν έγγραφη εντολή διενέργειας επιτόπιου φορολογικού ελέγχου, η οποία περιλαμβάνει τουλάχιστον τον αριθμό και την ημερομηνία της εντολής, το ονοματεπώνυμο του/των υπαλλήλων στους οποίους έχει ανατεθεί ο φορολογικός έλεγχος, τα στοιχεία του φορολογούμενου, τη φορολογική περίοδο ή υπόθεση και το είδος φορολογίας που αφορά ο φορολογικός έλεγχος, τη διάρκεια του φορολογικού ελέγχου και το χαρακτηρισμό «πλήρης» ή «μερικός» έλεγχος, κατά περίπτωση.
Ο οριζόμενος από τη φορολογική διοίκηση, για τη διενέργεια του φορολογικού ελέγχου, υπάλληλος πρέπει να επιδεικνύει το δελτίο ταυτότητάς του και την εντολή φορολογικού ελέγχου πριν την έναρξη του φορολογικού ελέγχου.
Η είσοδος στην κατοικία του φορολογούμενου επιτρέπεται μόνο με εντολή του αρμόδιου Εισαγγελέα και ο έλεγχος πραγματοποιείται μόνο με την παρουσία δικαστικού λειτουργού. Ο φορολογούμενος υποχρεούται να συνεργάζεται πλήρως και να διευκολύνει το έργο του υπαλλήλου της φορολογικής διοίκησης. Ο τελευταίος δεν δύναται να μετακινεί βιβλία και στοιχεία ή έγγραφα που έχουν τεθεί στη διάθεσή του σε άλλο τόπο, εκτός εάν ο φορολογούμενος αδυνατεί να παράσχει αμέσως αληθή και ακριβή αντίγραφα,. Σε αυτή την περίπτωση, τα έγγραφα και στοιχεία είναι δυνατόν να απομακρυνθούν από τις εγκαταστάσεις έναντι απόδειξης παραλαβής και επιστρέφονται στον φορολογούμενο εντός 10 ημερών από την παραλαβή.
Η κ. Τζένη Πάνου είναι υπεύθυνη του Φορολογικού τμήματος της Accounting Solutions A.E. (www.asnetwork.gr).